» Học Tập Và Làm Theo Tư Tưởng, Đạo Đức, Phong Cách Hồ Chí Minh

29-09-2017 | 09:22 (72 lần truy cập)

Đổi mới giáo dục và đào tạo theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà văn hóa kiệt xuất đồng thời cũng là nhà giáo dục vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Những cống hiến lớn lao của Người trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo bao thế hệ con người Việt Nam trở thành một bộ phận quan trọng làm nên sự nghiệp văn hóa kiệt xuất của Người.


»Đoàn kết, phát huy bản chất truyền thống bộ đội Cụ Hồ»
»Còn sức khỏe là còn cống hiến »
»Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội - sợi chỉ đỏ xuyên suốt của cách mạng Việt Nam»
»40 năm phát triển quan hệ của Việt Nam với Liên hợp quốc»
»Xứng đáng với lời dạy của Bác»

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo là một vấn đề rộng lớn, bao quát các vấn đề từ mục tiêu, nguyên lý, phương châm giáo dục; nội dung, phương thức, phương pháp giáo dục - đào tạo cho đến tổ chức, quản lý, xây dựng đội ngũ, chủ trương, chính sách đối với giáo dục - đào tạo.

Đối tượng của giáo dục - đào tạo được Người quan tâm cũng rất rộng: Từ mẫu giáo, tiểu học, phổ thông, chuyên nghiệp, đại học cho đến người lớn tuổi, người già (thuộc đối tượng giáo dục thường xuyên trong một xã hội học tập). Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo được thể hiện một số nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, giáo dục - đào tạo là sự nghiệp “trồng người”. Tư tưởng này ở Hồ Chí Minh được hình thành từ rất sớm, từ những năm 20 của thế kỷ XX. Khi quan sát những thanh niên Trung Quốc đang ra sức học tập và lao động tại Pari, Người đã sớm đưa ra tiên đoán: Với một thế hệ thanh niên được đào tạo như thế, “thì không bao lâu nữa, Trung Quốc sẽ có một địa vị trong hàng các cường quốc công nghiệp và thương nghiệp thế giới”.

Ngay sau khi vừa giành được độc lập, trong 6 nhiệm vụ cấp bách Người đề nghị cho Hội đồng Chính phủ lâm thời, có 2 nhiệm vụ về giáo dục: Một là cần “mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ”; hai là cần “mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân ta bằng cách thực hiện: cần, kiệm, liêm, chính”.

Khi bàn về vấn đề giáo dục, Người không nói những điều to tát, nhưng rất thấm thía, Người nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” hay “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.

Từ đó, Người chỉ rõ: “một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc lúc này là nâng cao dân trí”, bởi không một quốc gia nào có thể tiến hành xây dựng một xã hội mới và bảo vệ Tổ quốc thành công trong điều kiện văn hóa, dân trí, đạo đức, tinh thần xã hội lại thấp kém.

Nhân dịp nói chuyện với giáo viên cấp 2, 3 toàn miền Bắc (9/1959), Người nói: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người. Chúng ta phải đào tạo ra những công dân tốt, cán bộ tốt cho nước nhà… Đó là một trách nhiệm nặng nề nhưng rất vẻ vang”.

Thứ hai, phải xây dựng một nền giáo dục theo hướng dân tộc, hiện đại, nhân văn, lấy phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân làm nền tảng.

Sau Cách mạng Tháng Tám, khai sinh ra nền giáo dục mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương phải xây dựng một nền giáo dục hướng vào các giá trị dân tộc, hiện đại, nhân văn, một nền giáo dục phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

Trong Thư gửi học sinh (9/1945), Người nói đến “một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục sẽ đào tạo các em nên những người hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”.

Khi bàn về đời sống trong trường học, Người nhấn mạnh: “Cốt nhất là phải dạy cho học trò biết yêu nước, thương nòi. Phải dạy cho họ có chí tự lập, tự cường, quyết không chịu thua kém ai, quyết không chịu làm nô lệ” và “Trong lúc dạy, chớ nên làm cho học trò có tư tưởng vị quốc như bọn phát xít, vị quốc nghĩa là chỉ biết yêu trọng nước mình mà kinh ghét nước người,… phải chú trọng về môn tinh thần đạo đức. Phải tẩy sạch óc kiêu ngạo, tự phụ mà giáo dục thực dân còn để lại”.

Nói chuyện với học sinh các Trường trung học Nguyễn Trãi, Chu Văn An, Trưng Vương ở Hà Nội, Người nói: “Học bây giờ với học dưới chế độ thực dân phong kiến khác hẳn nhau. Bây giờ phải học để: Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạo đức… Học để phụng sự ai? Để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh”.

Người yêu cầu phải sửa đổi triệt để nội dung chương trình, sách giáo khoa cho phù hợp với sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc; phù hợp với nhiệm vụ khôi phục kinh tế, củng cố quốc phòng, xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất đất nước; đặc biệt, Người nhắc nhở “phải chú trọng dạy đạo đức công dân” phải làm sao cho “nhà trường gắn liền với thực tế của nước nhà, với đời sống của nhân dân”.

Trên cơ sở đó, Người đề ra 3 phương châm cho nền giáo dục mới: “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tế, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội”.

Để đạt mục tiêu trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng một nền giáo dục toàn diện, Người yêu cầu: “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, khoa học - kỹ thuật, lao động và sản xuất”.

Trong đó, Người thường nhấn mạnh trước hết đến lý tưởng xã hội chủ nghĩa và đạo đức cách mạng, tuy nhiên không vì vậy mà coi nhẹ việc học tập văn hóa, khoa học - kỹ thuật. Người nói: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có học thức” và “chủ nghĩa xã hội cộng với khoa học chắc chắn sẽ đưa loài người đến hạnh phúc vô tận”.

Một nền giáo dục toàn diện, theo Người, cũng cần phải coi trọng việc rèn luyện thân thể cho học sinh. Chính vì vậy, từ rất sớm, Người cho thành lập Nha thể dục, phát động phong trào rèn luyện thân thể, kêu gọi toàn dân tập thể dục, giữ gìn và bồi đắp sức khỏe.

Thứ ba, giáo dục - đào tạo phải hình thành được cho học sinh nhu cầu và khả năng tự học để học tập suốt đời.

Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội mở ra khả năng và điều kiện cho mỗi con người được tận lực phát triển những năng lực sẵn có của mình. Sự phát triển đó một mặt được thực hiện thông qua hệ thống giáo dục nhà trường, mặc khác, chủ yếu và quyết định hơn, được thực hiện bằng cách tự học trong suốt cuộc đời của mỗi con người thông qua hệ thống giáo dục ngoài nhà trường.

Theo quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, học là để hành, “học để làm việc”, muốn hành tốt phải hiểu kỹ, từ đó mới có thể tiến lên sáng tạo cái mới. Theo Người, ngày xưa học để kiếm lấy tấm bằng để ra làm quan.

Ngày nay, học để làm việc, mà việc thì mỗi ngày mỗi nhiều, mỗi mới. Người nói: “… So với trước, công việc bây giờ khó khăn hơn, phức tạp hơn…, Một cái máy tính một giây đồng hồ làm được hàng ngàn phép toán, không phải cộng, trừ, nhân chia thông thường. Ta phải học toán”.

Từ đó, Người đề ra yêu cầu: “Học hỏi là việc phải tiếp tục suốt đời. Suốt đời phải gắn lý luận với công tác thực tế. Không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hết rồi”.

Về nội dung học, Người đòi hỏi phải thiết thực, phải gắn với yêu cầu của công việc bản thân, với yêu cầu của đất nước, không được viễn vông, chạy theo sở thích nhất thời của cá nhân.

Về phương pháp, Người rất chú trọng về cách học. Bác chỉ rõ: “Phải lấy tự học làm cốt. Do thảo luận và chỉ đạo góp vào”, tức là thực hiện kết hợp 3 khâu: tự học của cá nhân là chính, thảo luận của tập thể và hướng dẫn của giáo viên chỉ bổ sung thêm vào.

Vì vậy, Người yêu cầu: “Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học” và “phải biết tự động học tập”, không phải có thầy mới học, mà phải tự tìm sách đọc, lấy sách làm thầy.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo là nền tảng quan trọng để Đảng và Nhà nước ta hoạch định chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo của Việt Nam trong những năm qua và thời gian tới.

Nhận thức được vị trí, vai trò của giáo dục và đào tạo đối với cách mạng Việt Nam, kế thừa tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn xác định “giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.

Do đó, phải không ngừng “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên.

Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại”.

Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo là một hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc trên tất cả các mặt của giáo dục và đào tạo. Những tư tưởng của Người là rất mới mẽ, rất khoa học và hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển giáo dục của thế giới hiện nay.

Ths. Ngô Thanh Danh