Tái cơ cấu nền nông nghiệp: Phát huy lợi thế về năng suất, chất lượng, sản lượng

Với đặc thù của vùng đất, nuôi trồng thủy sản và trồng lúa được tỉnh Cà Mau xác định là hướng đi tất yếu, thật sự trở thành nền kinh tế chủ lực trong cơ cấu kinh tế của địa phương. Vì nhiều lý do, nhất là nguồn đầu tư còn nhiều hạn chế và dàn trải mà trong thời gian dài vừa qua đã dẫn đến nền kinh tế quan trọng này chưa thật sự phát triển, tiềm năng và lợi thế chưa được phát huy đúng mức.

Được cụ thể hóa từ thực tế địa phương theo Nghị quyết 09 của Chính phủ, năm 2001, tỉnh Cà Mau phê duyệt điều chỉnh quy hoạch sản xuất ngư - nông - lâm nghiệp tại Quyết định 1116. Từ đây đã thổi luồng gió mới, mang theo nhiều niềm tin và hy vọng đổi đời của nông dân, cũng như sẽ tạo bước đột phá trong phát triển kinh tế tỉnh. Điều này được thể hiện rõ qua nhịp điệu sản xuất của nông dân cùng những đổi thay diện mạo vùng nông thôn, nơi mà trước đó người sản xuất phải lao đao với những vụ mùa thất bát. Những vùng đất sản xuất lúa kém hiệu quả do thường xuyên bị nhiễm mặn tại các xã, các huyện vùng ven biển được chuyển đổi sang nuôi tôm, sâu vào nội đồng thì sản xuất theo hình thức một vụ lúa, một vụ tôm do ít nhiễm mặn…

Do quy hoạch và quản lý quy hoạch chưa đi kịp nhu cầu sản xuất đã dẫn đến nhiều hệ lụy, không những gây thiệt hại kinh tế đối với người sản xuất mà còn làm chậm tiến trình phát triển trong khai thác lợi thế, tiềm năng địa phương. Ảnh: Đầm nuôi tôm công nghiệp ở huyện Đầm Dơi sau nhiều vụ nuôi thất bại phải “treo đầm”. Đây là địa phương tăng nhanh diện tích nuôi tôm công nghiệp trong thời gian gần đây, trong khi điều kiện về hạ tầng chưa đảm bảo.

HẠN CHẾ ĐẦU TƯ - ĐIỀU CHỈNH QUY HOẠCH SẢN XUẤT

Từ hệ thống thủy lợi với nhiệm vụ chủ yếu cho trồng lúa, nay chuyển sang phục vụ đa mục tiêu. Ngay thời điểm năm 2001, tổng nhu cầu vốn đầu tư phục vụ sản xuất theo hình thức từ quy hoạch gần 5 ngàn tỷ đồng. Theo đó, Cà Mau được quy hoạch làm 2 tiểu vùng. Với Bắc Cà Mau, sản xuất theo hệ sinh thái ngọt, có 5 tiểu vùng và diện tích thuộc Dự án ngọt hóa Quản lộ Phụng Hiệp; Nam Cà Mau được chuyển từ diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng 1 vụ lúa trên đất nuôi tôm gồm 18 tiểu vùng.

Những năm đầu chuyển đổi sản xuất, một thực tế được nhìn nhận là nông dân rất quyết tâm sản xuất theo quy hoạch, nhất là việc sản xuất lúa trên đất nuôi tôm. Hầu khắp các vùng, từ Đầm Dơi, Cái Nước, Phú Tân, một phần huyện Trần Văn Thời, đến đâu cũng nghe rộn ràng bàn tán chuyện “con tôm ôm cây lúa”, với niềm phấn khởi cho những kỳ vọng nhanh chóng đổi đời.

Nhưng rồi, niềm vui ấy đã mau lụi tàn, khi liên tiếp những năm sau, sản xuất lúa trên đất nuôi tôm không còn mang yếu tố ổn định. Có nơi, có năm, nhiều vùng sản xuất lúa - tôm bị thiệt hại do nắng cục bộ, xâm nhập mặn, gây thiệt hại khá nặng nề. Cùng với đó, do hiệu quả bình quân trên một diện tích nuôi tôm cao hơn nhiều so với trồng lúa, các tiểu vùng Nam Cà Mau chuyển dần sang sản xuất chuyên tôm. Đối với vùng sản xuất hệ sinh thái ngọt - Vùng Bắc Cà Mau, chuyển dần sang hình thức sản xuất một vụ lúa, một vụ tôm.

Ông Lê Văn Sử, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cà Mau, đúc kết: Đầu tư thủy lợi không đồng bộ và không kịp thời nên người dân thay đổi dần đối tượng và phương thức sản xuất. Nhìn lại thực tế này cho thấy, trong thời gian dài sau quy hoạch, từ năm 2001 - 2007, Cà Mau không được bố trí vốn đầu tư cho một dự án nào theo các tiểu vùng đã được quy hoạch. Vốn huy động được từ các nguồn trong giai đoạn này chỉ khoảng 400 tỷ đồng, đáp ứng chưa được 10% nhu cầu quy hoạch, chủ yếu đầu tư nạo vét các trục kinh, kinh cấp 1, cấp 2 và một số tuyến đê bức xúc để tạo sự thông thoáng về nguồn nước phục vụ cho vùng nuôi tôm cũng như hệ thống công trình đê, cống ngăn mặn bảo vệ hệ sản xuất ở vùng ngọt. Mãi đến năm 2007 và từ ấy đến nay, từ nguồn đầu tư vốn trái phiếu Chính phủ, vốn hạ tầng thủy sản, vốn ODA, Cà Mau thực hiện các dự án tại Tiểu vùng III Bắc Cà Mau; Tiểu vùng II, X, XVII, XVIII Nam Cà Mau. Ngặt nỗi, nguồn vốn chỉ bố trí theo tổng mức đầu tư cho từng dự án tại thời điểm theo quy hoạch ban đầu (năm 2001), thế nên không có dự án nào đủ vốn để hoàn chỉnh công trình. Vì vậy, đến nay Cà Mau chưa có tiểu vùng nào được khép kín theo quy hoạch. Trong điều kiện khó khăn, ngành Nông nghiệp địa phương chủ động đầu tư nhằm khép kín một số ô thủy lợi nhỏ ở vùng Nam Cà Mau để sản xuất một vụ lúa - một vụ tôm. Tuy nhiên, cũng vì nguồn lực hạn chế, sử dụng công nghệ cống theo kiểu cũ với cửa cống nhỏ nên dẫn đến không cấp đủ nước cho vụ nuôi tôm, không có trạm bơm để tháo nước nhằm rửa mặn cho vụ trồng lúa nên hình thức này phá sản.

Ông Lê Văn Sử đặt ra câu hỏi: Việc thay đổi đối tượng và phương thức sản xuất hiện nay là tạm thời trong thời gian hạ tầng thủy lợi chưa được đầu tư hoàn chỉnh hay là điều chỉnh luôn quy hoạch sản xuất để từ đây điều chỉnh quy hoạch thủy lợi cho phù hợp? Không khó để tìm ra câu trả lời, khi mà hiện nay địa phương đang thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Ông Lê Văn Sử khẳng định đây là cơ hội để Cà Mau xem xét, cân nhắc việc điều chỉnh lại quy hoạch sản xuất. Nhìn vào thực tế đối tượng và điều kiện sản xuất chủ lực hiện nay của tỉnh là con tôm và trồng lúa, ông Sử đánh giá: Sản xuất chuyên tôm, xét về tổng thể thì hiệu quả cao nhưng chưa bền vững; ngược lại, sản xuất chuyên lúa khá bền vững nhưng hiệu quả chưa cao; còn sản xuất lúa - tôm thì mang tính hài hòa giữa hai mục tiêu.

Hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa khá thấp so với nuôi tôm nên nhiều diện tích trồng lúa thuộc vùng quy hoạch hệ sinh thái ngọt ở huyện Thới Bình đang có xu hướng chuyển dần sang hình thức sản xuất lúa - tôm. (Ảnh chụp tại xã Tân Lộc Bắc).

CẦN ĐẢM BẢO NGUỒN ĐẦU TƯ SAU ĐIỀU CHỈNH

Vấn đề “nóng” nhất hiện nay là tình hình nuôi tôm công nghiệp “ngoài quy hoạch”. Thực tế là do nguồn lực hạn chế nên Cà Mau quy hoạch những vùng nuôi tôm công nghiệp với quy mô nhỏ. Cái gọi là “ngoài quy hoạch” thật ra ngoài vùng quy hoạch nuôi tôm công nghiệp, nhưng vẫn trong vùng quy hoạch chuyên tôm Nam Cà Mau. Thế nên, vấn đề là phải đảm bảo nguồn lực đầu tư hạ tầng sau điều chỉnh, mở rộng vùng quy hoạch nuôi tôm công nghiệp. Bài toán khó sau khi điều chỉnh sẽ mở rộng vùng nuôi tôm công nghiệp, tuy nhiên vấn đề là phải đảm bảo nguồn đầu tư theo quy hoạch, ông Sử nhận định. Trên thực tế như đã nêu ở trên về thực trạng đầu tư hạ tầng thủy lợi, qua so sánh, đánh giá thì yếu tố đảm bảo cho sản xuất trong hay ngoài vùng quy hoạch hiện nay cũng không khác gì mấy, có chăng là được thể hiện thông qua thể thức văn bản.

Theo người đứng đầu ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh, về chủ quan là do ngành chuyên môn và chính quyền địa phương đã qua chưa thực hiện tốt công tác tuyên truyền, tư vấn, hướng dẫn nhân dân trước khi quyết định triển khai phương thức sản xuất, nhất là nuôi tôm công nghiệp và sản xuất lúa - tôm, có nơi còn thiếu lấy ý kiến của nhân dân trong quyết định đầu tư công trình, nhất là các công trình khép kín, công nghệ cống, giải pháp thi công nạo vét kênh…

Để tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, theo ông Sử, bên cạnh căn cứ vào đặc điểm thổ nhưỡng, điều kiện tự nhiên của từng vùng để xác định sản xuất đối tượng chủ lực, cần quan tâm đến lợi thế so sánh dựa trên lợi thế về năng suất, chất lượng và sản lượng. Về điều chỉnh quy hoạch, cần quan tâm đến từng sản phẩm chủ lực để đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất cho từng vùng, từng đối tượng. Việc đầu tư hạ tầng cho quy hoạch sản xuất cần có thời gian, nhất là trong điều kiện nguồn vốn còn hạn hẹp, vì vậy việc tổ chức sản xuất cần phải linh hoạt, phù hợp với điều kiện hạ tầng và yêu cầu thị trường.

Nguồn lực đầu tư và quản lý quy hoạch đã qua không theo kịp nhu cầu sản xuất, và tất yếu phải điều chỉnh quy hoạch phù hợp với điều kiện, yêu cầu sản xuất cũng như thực tế xã hội phát triển đang đặt ra. Cà Mau đang mong chờ tính hiệu quả từ Đề án Tái cơ cấu nền nông nghiệp!

Có nhiều yếu tố dẫn đến tăng sản lượng sản xuất, nên dù việc đầu tư hệ thống thủy lợi thời gian qua chưa đáp ứng so với nhu cầu quy hoạch, tuy nhiên hệ thống công trình cũng đã góp phần tích cực cho việc ngăn mặn giữ ngọt, chủ động thoát nước cho vùng thuộc hệ sinh thái ngọt, đưa năng suất lúa tăng từ 3,18 tấn/ha vào năm 2001 lên 4,36 tấn/ha vào năm 2013; góp phần tạo thông thoáng dòng nước kết hợp với chống tràn ở vùng sản xuất nuôi trồng thủy sản, đưa năng suất tôm nuôi từ 254kg/ha vào năm 2001 lên 518kg/ha vào năm 2013. (Ông Lê Văn Sử , Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).
Ý kiến bạn đọc
    • Báo ảnh - Cơ quan thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh - Tiếng nói của Nhân dân Cà Mau
      Giấy phép số 55/GP-TTĐT cấp ngày 18/3/2011
    • Tổng biên tập: Lê Nguyễn
    • Tòa soạn và trị sự: Số 57AB Phan Đình Phùng - TP. Cà Mau - Cà Mau
    • Điện thoại: +84 (290) 3822062 / 3822065 / 3831925
    • Fax: +84 (290) 3822060
    • Email: bientapdatmui@yahoo.com.vn