Làm gì để liên kết "4 nhà" thêm chặt?

Nhìn một cách tổng thể, những năm qua, mô hình Cánh đồng mẫu lớn (CĐML) ở Cà Mau đã có những kết quả bước đầu không thể phủ nhận. Tiếp tục tìm ra những ưu điểm để phát huy cũng như những khó khăn, bất cập để khắc phục, rút kinh nghiệm, hiện nay Cà Mau đang nhân rộng CĐML thành Cánh đồng lớn. Đây là dấu mốc cho việc cải cách nông nghiệp, góp phần chỉ ra và giải quyết có hiệu quả nhiều vấn đề tồn tại từ lâu: Giúp khép kín quá trình tổ chức sản xuất, kinh doanh theo chuỗi giá trị hạt gạo; hạn chế được các khâu trung gian; giải quyết mối quan hệ giữa nông dân và doanh nghiệp; chuyển giao tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp.

Nông dân đã chủ động tham gia kinh tế hợp tác, thay đổi tư duy sản xuất. Cần hơn nữa sự vào cuộc tích cực và trách nhiệm của nhà khoa học và nhà doanh nghiệp. Ảnh: Hợp tác xã trồng hoa màu ở ấp Ông Muộn, xã Lý Văn Lâm, TP. Cà Mau.

KẾT QUẢ BAN ĐẦU

Từ năm 2012 - 2014, bằng nguồn kinh phí từ ngân sách tỉnh, Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh tổ chức triển khai thực hiện CĐML tại các huyện Cái Nước, Trần Văn Thời, U Minh, Thới Bình và TP. Cà Mau; quy mô diện tích 8.567ha, có 7.390 hộ tham gia, thời gian thực hiện từ tháng 9/2012 đến tháng 3/2015. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành lập Tổ công tác xây dựng CĐML chỉ đạo thực hiện CĐML trong toàn tỉnh. Các đơn vị trực thuộc như Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh là đơn vị chính được giao nhiệm vụ trực tiếp triển khai thực hiện CĐML.

Theo đó, đã tổ chức 60 cuộc hội nghị triển khai mô hình CĐML tại 18 xã. Phối hợp với địa phương tổ chức 400 lớp tập huấn cho trên 1.200 lượt nông dân, chuyển giao quy trình kỹ thuật sản xuất lúa 3 giảm, 3 tăng; hướng dẫn ghi chép sổ tay theo VietGAP. CĐML đã giúp nông dân từng bước thay đổi tập quán sản xuất, làm quen với cách làm ăn tập thể liên kết, hợp tác cùng có lợi, nông dân thấy được lợi ích khi liên kết sản xuất (giảm chi phí sản xuất, dễ đối phó với tình hình bất lợi của thời tiết, sâu bệnh). Thực hiện CĐML giúp nông dân ứng dụng được các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa, giảm được lượng giống, phân bón, thuốc hóa học..., hạn chế ảnh hưởng đến môi trường sống, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường trong sản xuất. Nông dân đã liên kết tuân thủ quy trình kỹ thuật canh tác. Từ việc áp dụng chung quy trình canh tác nên trà lúa CĐML phát triển tốt, chi phí sản xuất giảm, năng suất lúa tăng đều trên cánh đồng giữa các hộ, lượng lúa hàng hóa đảm bảo đồng nhất về chất lượng, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, thương lái thu mua với giá hợp lý.

Hiệu quả từ mô hình CĐML qua các năm đạt được là do được sự quan tâm của các cấp, các ngành, địa phương. Đặc biệt là được sự đồng tình ủng hộ của người dân và doanh nghiệp, từng bước xây dựng liên kết chuỗi sản xuất có tính ổn định và bền vững. CĐML đã đạt được mục tiêu đề ra, năng suất lúa tăng 15 - 20% so với sản xuất thông thường của nông dân, qua đó tác động rất lớn đến sản xuất và khẳng định CĐML là một hình thức tổ chức sản xuất mang lại hiệu quả cao.



Nông dân Cà Mau mạnh dạn ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, tiên phong trong thực hiện liên kết “4 nhà”.


VẪN CÒN CÁI KHÓ

Tuy nhiên, phần đông các địa phương chưa hình thành được hợp tác xã, chỉ dừng lại ở tổ hợp tác sản xuất, là đầu mối để tổ chức, triển khai thực hiện các chủ trương, giải pháp, liên kết trong quá trình sản xuất. Doanh nghiệp thu mua, tiêu thụ lúa hàng hóa trong CĐML thông qua hợp đồng còn ít, chỉ bao tiêu sản phẩm đầu ra cho giống lúa chất lượng như ST20 (do năng lực, do đầu ra của các doanh nghiệp còn khó khăn). Trong liên kết "4 nhà", doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm cho nông dân thông qua tổ hợp tác, hợp tác xã nhưng một số nông dân tự ý phá vỡ hợp đồng, bán lúa ra ngoài cho thương lái hoặc không tuân thủ yêu cầu của doanh nghiệp về đảm bảo chất lượng lúa. Sự liên kết hợp tác giữa nông dân với nông dân trong CĐML một số nơi chưa tốt, vẫn còn tình trạng hợp tác xã tự phát không theo thống nhất chung cộng đồng. Nông dân vẫn còn tập quán sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chưa tuân thủ nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng chất, đúng lúc), chưa thực hiện theo khuyến cáo của cán bộ chuyên môn. Trình độ nông dân không đồng đều nên việc tiếp thu những tiến bộ kỹ thuật còn hạn chế; nhật ký sổ tay sản xuất lúa theo VietGAP chưa được nông dân quan tâm ghi chép đầy đủ, chính xác.

Một phần nguyên nhân được nhìn nhận là do công tác tuyên truyền, vận động của các cấp chính quyền, ban, ngành, đoàn thể ở một số địa phương về CĐML chưa sâu sát. Nông dân chưa tin tưởng vào hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nên việc tuyên truyền vận động thành lập hợp tác xã trong CĐML rất khó khăn. Năng lực quản lý tổ chức sản xuất của nhiều tổ hợp tác, hợp tác xã còn hạn chế, còn tình trạng “cò” lúa, “cò” máy, thương lái phá giá gây khó khăn cho doanh nghiệp bao tiêu thu mua lúa trong CĐML…

Thiếu thông tin thị trường,đầu ra bấp bênh, giá nông sản giảm mạnh, doanh nghiệp không bao tiêu sản phẩm… là những trăn trở của nông dân hiện nay.

Chi cục phó Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh, ông Phùng Sơn Kiệt lo ngại: “CĐML bộc lộ một số vấn đề bất ổn như: Mâu thuẫn giữa mục tiêu xây dựng đội ngũ nông dân hiện đại, chuyên nghiệp với thực trạng thu nhập thấp của lao động hiện nay; sự liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp còn lỏng lẻo, xảy ra những vụ “bẻ kèo” khi thị trường có biến động đã diễn ra từ cả 2 phía doanh nghiệp lẫn nông dân. Trong trường hợp này, bên thiệt hại không thể làm gì được, bởi hiện không có quy định pháp luật cụ thể để xử lý; và trên cơ sở đó, vấn đề dễ nhìn thấy rõ nhất là cơ chế, chính sách của Nhà nước ta chưa đủ mạnh”.

Trong quá trình xây dựng mô hình CĐML có sự liên kết “4 nhà”, vai trò của nhà khoa học được đánh giá quan trọng, bởi việc đưa khoa học - kỹ thuật vào nông nghiệp là chìa khóa để tăng năng suất, chất lượng và giá trị nông sản. Điều đó càng có ý nghĩa hơn khi nước ta hội nhập thị trường quốc tế, sự cạnh tranh giữa các mặt hàng xuất khẩu trở nên khốc liệt hơn. Để phát huy mối liên kết “4 nhà”, nhà khoa học cần tiếp tục “xuống tận nơi” nhập cuộc, sát với thực tế hơn nữa: Phải tâm huyết với nghề, sát với nông dân, hiểu nông dân, sát với ruộng đồng ở từng vùng, miền, khu vực để phát hiện ra được những điểm giống nhau, khác nhau (về đất đai, giống cây trồng, tạo giống mới, khí hậu, thời tiết, tâm lý, phương thức sản xuất của nông dân).

Về phía nhà doanh nghiệp, cần thực hiện đúng những thỏa hiệp ban đầu với người dân, tránh tình trạng “lật kèo”, “đem con bỏ chợ”, đẩy người dân vào tình trạng “được mùa mất giá”, bị tư thương ép giá. Nhà nước (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đóng vai trò quản lý, chủ động gắn kết các “nhà”, mở rộng liên kết mời gọi thêm nhà đầu tư trong và ngoài tỉnh tham gia.

Để xây dựng, củng cố chặt chẽ mối liên kết hiện nay đang còn nhiều bất cập, cần thực hiện liên kết dọc giữa nhà nông với nhà doanh nghiệp, Nhà nước đóng vai trò tạo điều kiện cho nhà doanh nghiệp gắn kết chặt chẽ với nhà nông, giải quyết những khó khăn tồn tại đảm bảo lợi ích nông dân với doanh nghiệp. Liên kết ngang giữa nông dân với nông dân, giải quyết những mâu thuẫn nội tại của nông dân, nâng cao ý thức cộng đồng liên kết trong sản xuất, tiêu thụ để giảm thiểu những rủi ro trong quá trình sản xuất.

Ý kiến bạn đọc
    • Báo ảnh - Cơ quan thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh - Tiếng nói của Nhân dân Cà Mau
      Giấy phép số 55/GP-TTĐT cấp ngày 18/3/2011
    • Tổng biên tập: Lê Nguyễn
    • Tòa soạn và trị sự: Số 57AB Phan Đình Phùng - TP. Cà Mau - Cà Mau
    • Điện thoại: +84 (290) 3822062 / 3822065 / 3831925
    • Fax: +84 (290) 3822060
    • Email: bientapdatmui@yahoo.com.vn