Nhã nhạc Cung đình Huế - di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Là một loại hình âm nhạc mang tính bác học của các triều đại quân chủ trong xã hội Việt Nam suốt hơn 10 thế kỷ, nhã nhạc được biểu diễn trong cuộc tế, lễ cung đình như Tế giao, Tế miếu, Đại triều, Thường triều... Tinh hoa này được cô đọng lại dưới triều Nguyễn, khiến cho Huế càng được khẳng định là một trung tâm văn hóa tiêu biểu của dân tộc.

Một góc di sản văn hóa vật thể Huế trong Festival Huế.Một góc di sản văn hóa vật thể Huế trong Festival Huế.

Nhã nhạc là một thuật ngữ liên quan đến âm nhạc cung đình, là sản phẩm kết hợp giữa lễ và nhạc. Đây là loại hình âm nhạc chính thống, được xem là quốc nhạc, sử dụng trong các cuộc tế, lễ của triều đình; trở thành một biểu tượng cho vương quyền, hưng thịnh của triều đại quân chủ Việt Nam.

Sử sách của triều Nguyễn còn ghi lại, có đến 12 cuộc lễ với các bài ca chương và có 126 bài ca chương ghi đầy đủ lời ca nguyên gốc và bản dịch. Phần nhạc khí được quy định gồm 6 loại dàn nhạc, gồm: Nhã nhạc, Nhạc huyền (bộ nhạc treo), Đại nhạc (cổ xúy đại nhạc), Tiểu nhạc (ti trúc tế nhạc), Ty chung và Ty khánh (dàn nhạc chuông và khánh đá), Quân nhạc (đội bả lệnh). Các dàn nhạc trên đều có các nhạc khí cụ thể và không dưới 30 chủng loại, với số lượng trên hàng trăm nhạc khí.

Dàn đại nhạc có đến 42 nhạc cụ của 4 chủng loại nhạc khí của 2 bộ gõ và hơi; riêng bộ gõ thuộc về loại màng rung có 20 trống.Dàn đại nhạc có đến 42 nhạc cụ của 4 chủng loại nhạc khí của 2 bộ gõ và hơi; riêng bộ gõ thuộc về loại màng rung có 20 trống.

Theo sách sử thì Nhã nhạc ra đời vào triều Lý (1010 - 1225) và hoạt động một cách quy củ vào thời Lê (1427 - 1788). Song, vào giai đoạn cuối của triều Lê, âm nhạc cung đình dần dần đi vào thời kỳ suy thoái. Đến thời Nguyễn (1802 - 1945), vào nửa đầu thế kỷ XIX, âm nhạc cung đình Huế phát triển trở lại. Nhã nhạc lúc này bài bản rất phong phú, với hàng trăm nhạc chương. Tuy nhiên vào cuối thế kỷ XIX, khi đất nước lâm vào nạn ngoại xâm, vai trò của triều đình nhà Nguyễn mờ nhạc, thời điểm này âm nhạc cung đình cùng các lễ nghi mai một. Sau năm 1945, Nhã nhạc đã mất không gian vốn có của nó. Từ sau năm 1975, Chính phủ, Bộ Văn hóa - Thông tin và tỉnh Thừa Thiên Huế đã có nhiều chủ trương bảo tồn loại hình văn hóa độc đáo này.

Biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế chào mừng Năm Du lịch Quốc gia 2019 tại TP. Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa).Biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế chào mừng Năm Du lịch Quốc gia 2019 tại TP. Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa).

Từ năm 1992, Nhà hát Nghệ thuật Cung đình Huế ra đời, phục vụ cho công tác bảo tồn âm nhạc cung đình Huế. Tháng 3/1994, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) đã phối hợp với Bộ Văn hóa - Thông tin, UBND tỉnh, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế tổ chức Hội nghị quốc tế về bảo vệ và giữ gìn, phục hồi văn hóa phi vật thể vùng Huế. Sau đó, Nhà hát Nghệ thuật Cung đình Huế đã tiến hành biểu diễn phục vụ khách đến Huế tham quan, nghiên cứu; tổ chức nhiều đợt tuyên truyền ở các nước châu Á, châu Âu như: Hàn Quốc, Lào, Pháp, Bỉ, Áo…; tham gia tích cực các chương trình nghệ thuật của Festival Huế các năm 2000, 2002.

Thành quả sau những nỗ lực ấy, lúc 15 giờ  ngày 7/11/2003, trong buổi lễ được tổ chức tại Paris (Pháp), Tổng Giám đốc UNESCO, ông Kiochiro Matsuura chính thức công bố Nhã nhạc Huế là Di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại. Lúc bấy giờ, đây là di sản phi vật thể đầu tiên của Việt Nam.

Hiện nay, Nhã nhạc cung đình Huế không chỉ được biểu diễn tại TP. Huế, tại Festival mà còn được biểu diễn giao lưu trong và ngoài nước, qua đó khẳng định dấu ấn về thế giới văn hóa của vùng đất cố đô này.

Ý kiến bạn đọc
    • Báo ảnh - Cơ quan thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh - Tiếng nói của Nhân dân Cà Mau
      Giấy phép số 55/GP-TTĐT cấp ngày 18/3/2011
    • Tổng biên tập: Lê Nguyễn
    • Tòa soạn và trị sự: Số 57AB Phan Đình Phùng - TP. Cà Mau - Cà Mau
    • Điện thoại: +84 (290) 3822062/ 3822065/ 3831925
    • Fax: +84 (290) 3822060
    • Email: bientapdatmui@yahoo.com.vn